
ଟିପ୍ପଣୀ: ସମସ୍ତ ସମୟ New Delhi, India ର ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟରେ ଡି.ଏସ.ଟି ସମାଯୋଜନ (ଯଦି ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ) ସହିତ 12 ଘଣ୍ଟା ପ୍ରାରୂପରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯେଉଁ ସମୟ ପରଦିନକୁ ସୂଚିତ କରେ, ତାହା ପରଦିନର ତାରିଖ ସହିତ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରେ ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପରଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟା ପର୍ବ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ ପାଳିତ ହୁଏ। ଅଧିକାଂଶତଃ ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟା ଦିୱାଲି ପୂଜାର ଦୁଇ ଦିନ ପରେ ଆସେ। ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟାର ପବିତ୍ର ପର୍ବରେ ମୃତ୍ୟୁର ଦେବତା ଯମରାଜଙ୍କ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ। ଯମଦେବଙ୍କ ସହିତ ଭଗବାନ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ତଥା ଯମଦୂତମାନଙ୍କ ପୂଜା ମଧ୍ୟ ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟା ଦିନ କରାଯାଏ।
ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟା ପୂଜନ ପାଇଁ ଅପରାହ୍ନ କାଳ ସର୍ବାଧିକ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଅଟେ। ଅପରାହ୍ନ କାଳରେ ଯମରାଜ ପୂଜନ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାତଃକାଳରେ ଯମୁନା ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଏ। ପୂଜନ ପରେ ଭଗବାନ ଯମଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯମ ପୂଜା ବ୍ୟତୀତ, ଏହି ଦିନ ଭାଇ ଦୂଜ ରୂପେ ଅତ୍ୟଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ। ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ଦ୍ୱିତୀୟା ଦିନ ଦେବୀ ଯମୁନା ନିଜ ଭ୍ରାତା ଯମରାଜଙ୍କୁ ନିଜ ଘରେ ଭୋଜନ କରାଇଥିଲେ। ସେହି ସମୟଠାରୁ, ଏହି ଦିନକୁ ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟା ରୂପେ ଜଣାଯାଏ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଯେଉଁ ଭଉଣୀମାନେ ଏହି ଶୁଭ ଅବସରରେ ନିଜ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଖଣ୍ଡ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ ହେବାର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ଦିନ ଭଉଣୀଙ୍କ ଘରେ ଭୋଜନ କଲେ ଭାଇମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ଭାଇ ଦୂଜ ଦିନ ଭଉଣୀମାନେ ନିଜ ଭାଇମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଜନ ରାନ୍ଧନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ହାତରେ ଭୋଜନ ଖୁଆନ୍ତି।
ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟାର ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଭଗବାନ ଯମଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ -
ଏହ୍ୟେହି ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଜ ପାଶହସ୍ତ ଯମାନ୍ତକାଲୋକଧରାମରେଶ।
ଭ୍ରାତୃଦ୍ୱିତୀୟାକୃତଦେବପୂଜାଂ ଗୃହାଣ ଚାର୍ଘ୍ୟଂ ଭଗବନ୍ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ॥
ଭାବାର୍ଥ - ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର! ହେ ହାତରେ ପାଶ ଧାରଣ କରିଥିବା! ହେ ଯମ! ହେ ଅନ୍ତକ! ହେ ଲୋକସମୂହକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା! ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ! ଆପଣ ମୋର ଆବାହନ ସ୍ୱୀକାର କରି ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ। ଭ୍ରାତୃ ଦ୍ୱିତୀୟା ଅବସରରେ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ଦେବ ପୂଜା ତଥା ଅର୍ପିତ ଅର୍ଘ୍ୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତୁ। ହେ ଭଗବାନ! ଆପଣଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ନମସ୍କାର।