
ଟିପ୍ପଣୀ: ସମସ୍ତ ସମୟ New Delhi, India ର ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟରେ ଡି.ଏସ.ଟି ସମାଯୋଜନ (ଯଦି ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ) ସହିତ 24 ଘଣ୍ଟା ପ୍ରାରୂପରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯେଉଁ ସମୟ ପରଦିନକୁ ସୂଚିତ କରେ, ତାହା ପରଦିନର ତାରିଖ ସହିତ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରେ ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପରଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
ହନୁମାନ ପୂଜା ଭାରତର କେତେକ ଭାଗରେ, ବିଶେଷତଃ ଗୁଜରାଟରେ, ଦିୱାଲି ପୂଜାର ଏକ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଅଯୋଧ୍ୟାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହନୁମାନଗଢ଼ୀ ମନ୍ଦିରରେ ଶ୍ରୀ ହନୁମାନ ଜନ୍ମୋତ୍ସବ ପାଳନ କରାଯାଏ। ତେବେ ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଅଧିକାଂଶ ଭକ୍ତ ଚୈତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ହନୁମାନ ଜନ୍ମୋତ୍ସବ ପାଳନ କରନ୍ତି।
ହନୁମାନ ପୂଜା ଏବଂ କାଳୀ ଚୌଦସ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି ଯେ କାଳୀ ଚୌଦସ ରାତିରେ ପ୍ରେତାତ୍ମାମାନେ ସର୍ବାଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ତଥା ଶକ୍ତି ଓ ବଳ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ହନୁମାନଙ୍କ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ଅନ୍ୟ ଏକ ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ, ଦୈତ୍ୟରାଜ ରାବଣକୁ ପରାସ୍ତ କରି ଚଉଦ ବର୍ଷର ବନବାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପୁନର୍ବାର ଅଯୋଧ୍ୟା ଆଗମନର ଆନନ୍ଦରେ ଦିୱାଲି ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରାଯାଏ। ହନୁମାନଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ସମର୍ପଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀରାମ ହନୁମାନଙ୍କୁ ବର ଦେଇଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ହନୁମାନଙ୍କର ପୂଜା କରାଯିବ। ସେଥିପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଦିୱାଲିର ଏକ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଭଗବାନ ହନୁମାନଙ୍କ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଏହି ବ୍ରତରେ ସେହି ସମୟର ରାତ୍ରିବ୍ୟାପିନୀ ତିଥି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ତାହା ଦୁଇ ଦିନ ପଡ଼େ, ତେବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରତୀ ହନୁମାନ ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତ ନିମନ୍ତେ ଧନତ୍ରୟୋଦଶୀ ରାତ୍ରିରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀରାମ, ମାତା ଜାନକୀ ଓ ହନୁମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଭୂମିଶୟନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ ରୂପ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଅରୁଣୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଉଠି ପୁଣି ଶ୍ରୀରାମ-ଜାନକୀ ଓ ହନୁମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାନାଦି କର୍ମରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ। ତାପରେ ହାତରେ ଜଳ ନେଇ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ସଙ୍କଳ୍ପ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ -
ମମାଖିଲାନିଷ୍ଟନିରସନପୂର୍ବକସକଲାଭୀଷ୍ଟସିଦ୍ଧୟେ
ତେଜୋବଳବୁଦ୍ଧିବିଦ୍ୟାଧନଧାନ୍ୟସମୃଦ୍ଧ୍ୟାୟୁରାରୋଗ୍ୟାଦିବୃଦ୍ଧୟେ
ଚ ହନୁମଦ୍ବ୍ରତଂ ତଦଙ୍ଗୀଭୂତପୂଜନଂ ଚ କରିଷ୍ୟେ।
ଉପରୋକ୍ତ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବା ପରେ ହନୁମାନଙ୍କ ପୂର୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପ୍ରତିମା ସମ୍ମୁଖରେ ପୂର୍ବ ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସନ୍ତୁ ଏବଂ ବିନୟପୂର୍ବକ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତୁ -
ଅତୁଲିତବଳଧାମଂ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଶୈଳାଭଦେହଂ ଦନୁଜବନକୃଶାନୁଂ ଜ୍ଞାନିନାମଗ୍ରଗଣ୍ୟମ୍।
ସକଳଗୁଣନିଧାନଂ ବାନରାଣାମଧୀଶଂ ରଘୁପତିବରଦୂତଂ ବାତଜାତଂ ନମାମି॥
ତତ୍ପରେ ହନୁମାନଙ୍କର ବିଧିପୂର୍ବକ ଷୋଡ଼ଶୋପଚାର ପୂଜନ କରନ୍ତୁ। ଯଦି ନିକଟରେ ନଦୀ ଥାଏ, ତେବେ ତାହାର ଜଳରେ, ନଚେତ୍ ଶ୍ରୀଜଳ ମିଶ୍ରିତ କୂପୋଦକ ଅର୍ଥାତ୍ କୂଅ ଜଳରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାନ୍ତୁ। ବସ୍ତ୍ରରେ ଲାଲ କୌପୀନ ଓ ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧାନ୍ତୁ। ଗନ୍ଧରେ କେଶର ମିଶ୍ରିତ ଚନ୍ଦନ, ମୁଞ୍ଜ ଘାସର ଯଜ୍ଞୋପବୀତ, ପୁଷ୍ପରେ ଶତପତ୍ର ଅର୍ଥାତ୍ ହଜାରା, କେତକୀ, କରବୀର ତଥା ଅନ୍ୟ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ଏହା ପରେ ଅଗରୁ-ତଗର ଆଦିର ଧୂପ ଏବଂ ଗୋଘୃତପୂର୍ଣ୍ଣ ବତୀର ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତୁ। ନୈବେଦ୍ୟରେ ଘୃତପକ୍ୱ ଅର୍ଥାତ୍ ଘିଅରେ ଭଜା ଅପୂପ (ପୂଆ) ଅଥବା ଆଟାକୁ ଘିଅରେ ଭାଜି ଗୁଡ଼ ମିଶାଇ ମୋଦକ ଏବଂ କଦଳୀ ଆଦି ଫଳ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ଅନନ୍ତର ନୀରାଜନ, ନମସ୍କାର, ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ପରେ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତୁ -
ମନୋଜବଂ ମାରୁତତୁଲ୍ୟବେଗଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟଂ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ବରିଷ୍ଠମ୍।
ବାତାତ୍ମଜଂ ବାନରଯୂଥମୁଖ୍ୟଂ ଶ୍ରୀରାମଦୂତଂ ଶିରସା ନମାମି॥
ଉପରୋକ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନା ପରେ ପ୍ରସାଦ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ କରାଇ ନିଜେ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ। ରାତ୍ରି ସମୟରେ ଦୀପାବଳି, ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ, ଗୀତବାଦ୍ୟ ଓ ସଙ୍କୀର୍ତ୍ତନ କରି ଜାଗରଣ କରନ୍ତୁ। ବ୍ରତର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ ହନୁମାନ ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତ କଥାର ପାଠ ବା ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତୁ।
ଯଦି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ରତ କରିବାକୁ ଥାଏ, ତେବେ ମାର୍ଗଶିର ଶୁକ୍ଳ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାନାଦି କରି ଗୋଟିଏ ବେଦୀ ଉପରେ ଅକ୍ଷତ ପୁଞ୍ଜରେ 13ଟି ପଦ୍ମ ତିଆରି କରନ୍ତୁ। ସେଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜିତ କଳଶ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ। ତାହା ଉପରେ ବିଛାଯାଇଥିବା ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ଉପରେ 13ଟି ପଦ୍ମରେ 13ଟି ଗଣ୍ଠି ଥିବା ନଅ ସୂତାର ପୀତସୂତ୍ର ଅର୍ଥାତ୍ ହଳଦିଆ ସୂତା ରଖନ୍ତୁ। ତାପରେ ବେଦୀର ପୂଜା କରି ଉପରୋକ୍ତ ବିଧିରେ ଅଥବା ପଦ୍ଧତି କ୍ରମରେ ହନୁମାନଙ୍କ ପୂଜା, ଜପ, ଧ୍ୟାନ, ଉପାସନା ଆଦି କରନ୍ତୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ ଆଦି ପରେ ନିଜେ ଭୋଜନ କରି ବ୍ରତ ସମ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତୁ।
ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ହନୁମାନ ଜୟନ୍ତୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରତୀର ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ମନୋରଥ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ତାହାର ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଜ୍ଞାତ-ଅଜ୍ଞାତ ସଙ୍କଟର ନିବାରଣ ହୁଏ।