
കുറിപ്പ്: എല്ലാ സമയങ്ങളും New Delhi, India ലെ പ്രാദേശിക സമയത്തിൽ, ഡി.എസ്.ടി ക്രമീകരണത്തോടെ (ബാധകമെങ്കിൽ) 12 മണിക്കൂർ രീതിയിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നു.
അർദ്ധരാത്രിക്ക് ശേഷമുള്ള സമയങ്ങൾക്ക് ശേഷം അടുത്ത ദിവസത്തെ തീയതി ചേർത്തിരിക്കുന്നു. പഞ്ചാംഗത്തിൽ ദിവസം ആരംഭിക്കുന്നതും അവസാനിക്കുന്നതും സൂര്യോദയത്തോടെയാണ്.
യമ ദ്വിതീയ ഉത്സവം കാർത്തിക മാസത്തിലെ ദ്വിതീയ തിഥിയിലാണ് ആഘോഷിക്കുന്നത്. മിക്കപ്പോഴും യമ ദ്വിതീയ ദീപാവലി പൂജയ്ക്ക് രണ്ട് ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷമാണ് വരുന്നത്. യമ ദ്വിതീയയുടെ പുണ്യദിനത്തിൽ മൃത്യുദേവനായ യമരാജനെ പൂജിക്കുന്നു. യമദേവനോടൊപ്പം ഭഗവാൻ ചിത്രഗുപ്തനെയും യമദൂതന്മാരെയും യമ ദ്വിതീയ ദിനത്തിൽ പൂജിക്കുന്നു.
യമ ദ്വിതീയ പൂജയ്ക്ക് അപരാഹ്നകാലമാണ് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സമയം. അപരാഹ്നകാലത്തെ യമരാജ പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ്, പ്രഭാതസമയത്ത് യമുനാ സ്നാനം ചെയ്യാൻ നിർദേശിക്കപ്പെടുന്നു. പൂജയ്ക്കുശേഷം ഭഗവാൻ യമന് അർഘ്യം തീർച്ചയായും നൽകണം.
യമ പൂജയ്ക്ക് പുറമെ, ഈ ദിവസം ഭായ് ദൂജ് എന്ന പേരിൽ ഏറെ പ്രസിദ്ധമാണ്. പുരാണ കഥകൾ അനുസരിച്ച്, കാർത്തിക ദ്വിതീയ ദിനത്തിൽ യമുനാ ദേവി തന്റെ സഹോദരനായ യമരാജനെ സ്വന്തം വീട്ടിൽ ഭക്ഷണം കഴിപ്പിച്ചു. അന്നുമുതൽ ഈ ദിവസം യമ ദ്വിതീയ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ശാസ്ത്രങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ഈ ശുഭ അവസരത്തിൽ തങ്ങളുടെ സഹോദരന്മാർക്ക് ഭക്ഷണം നൽകുന്ന സഹോദരിമാർക്ക് അഖണ്ഡ സൗഭാഗ്യവതികളായിരിക്കാനുള്ള അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുന്നു. ഈ ദിവസം സഹോദരിയുടെ വീട്ടിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത് സഹോദരന്മാർക്ക് ദീർഘായുസ്സ് നൽകുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഭായ് ദൂജ് ദിനത്തിൽ സഹോദരിമാർ തങ്ങളുടെ സഹോദരന്മാർക്കായി ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്ത് സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് അവർക്ക് വിളമ്പുന്നത്.
യമ ദ്വിതീയയുടെ പുണ്യവേളയിൽ താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന മന്ത്രം ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ഭഗവാൻ യമന് അർഘ്യം സമർപ്പിക്കേണ്ടതാണ് -
ഏഹ്യേഹി മാർതാണ്ഡജ പാശഹസ്ത യമാന്തകാലോകധരാമരേശ।
ഭ്രാതൃദ്വിതീയാകൃതദേവപൂജാം ഗൃഹാണ ചാർഘ്യം ഭഗവന്നമോഽസ്തു തേ॥
ഭാവാർത്ഥം - ഹേ സൂര്യപുത്രാ! ഹേ കയ്യിൽ പാശം ധരിച്ചവനേ! ഹേ യമാ! ഹേ അന്തകാ! ഹേ ലോകങ്ങളെ ധരിക്കുന്നവനേ! ഹേ ദേവന്മാരുടെ നാഥാ! അങ്ങ് എന്റെ ആവാഹനം സ്വീകരിച്ച് ഇവിടെ എഴുന്നള്ളിയാലും. ഭ്രാതൃ ദ്വിതീയ വേളയിൽ ചെയ്ത ഈ ദേവപൂജയും സമർപ്പിച്ച അർഘ്യവും സ്വീകരിച്ചാലും. ഹേ ഭഗവാനേ! അങ്ങയ്ക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.