
टीप: सर्व वेळा नई दिल्ली, भारत च्या स्थानिक वेळेनुसार, डी.एस.टी समायोजनासह (लागू असल्यास), 12 तास पद्धतीत दर्शविल्या आहेत.
मध्यरात्रीनंतरच्या वेळांना पुढील दिवसाची तारीख जोडलेली असते. पंचांगात दिवस सूर्योदयाने सुरू होतो आणि सूर्योदयानेच संपतो.
यम द्वितीयेचा सण कार्तिक महिन्यातील द्वितीया तिथीला साजरा केला जातो. बहुतेक वेळा यम द्वितीया दिवाळी पूजेच्या दोन दिवसांनंतर येते. यम द्वितीयेच्या पावन पर्वावर मृत्यूचे देवता यमराज यांची पूजा-अर्चा केली जाते. यमदेवांसह भगवान चित्रगुप्त आणि यमदूत यांचीही पूजा यम द्वितीयेच्या दिवशी केली जाते.
यम द्वितीया पूजनासाठी अपराह्न काळ ही सर्वात योग्य वेळ असते. अपराह्न काळात यमराज पूजनापूर्वी सकाळी यमुना स्नान करण्याचे सुचवले जाते. पूजनानंतर भगवान यमाला अर्घ्य अवश्य द्यावे.
यम पूजेव्यतिरिक्त हा दिवस भाऊबीज म्हणून अत्यंत लोकप्रिय आहे. पौराणिक कथांनुसार कार्तिक द्वितीयेच्या दिवशी देवी यमुना यांनी आपल्या भावाला, यमराजांना, आपल्या घरी भोजन दिले होते. तेव्हापासून हा दिवस यम द्वितीया म्हणून ओळखला जातो. शास्त्रांनुसार ज्या बहिणी या शुभ प्रसंगी आपल्या भावांना भोजन देतात, त्यांना अखंड सौभाग्यवती होण्याचा आशीर्वाद मिळतो. या दिवशी बहिणीच्या घरी भोजन केल्याने भावांना दीर्घायुष्य प्राप्त होते. म्हणूनच भाऊबीजेच्या दिवशी बहिणी आपल्या भावांसाठी भोजन तयार करतात आणि त्यांना स्वतःच्या हाताने जेवू घालतात.
यम द्वितीयेच्या पावन प्रसंगी पुढील मंत्राचे उच्चारण करत भगवान यमाला अर्घ्य अर्पण करावे -
एह्येहि मार्तण्डज पाशहस्त यमान्तकालोकधरामरेश।
भ्रातृद्वितीयाकृतदेवपूजां गृहाण चार्घ्यं भगवन्नमोऽस्तु ते॥
भावार्थ - हे सूर्यपुत्र! हे हातात पाश धारण करणाऱ्या! हे यम! हे अंतक! हे लोकांना धारण करणाऱ्या! हे देवतांचे स्वामी! आपण माझे आवाहन स्वीकारून येथे या. भ्रातृ द्वितीयेच्या प्रसंगी केलेली ही देवपूजा आणि अर्पण केलेले अर्घ्य स्वीकारा. हे भगवन! आपल्याला वारंवार नमस्कार असो.