
గమనిక: అన్ని సమయాలు New Delhi, India స్థానిక సమయంలో 12 గంటల విధానంలో డి.ఎస్.టి సర్దుబాటు (వర్తిస్తే) తో చూపబడ్డాయి.
అర్ధరాత్రి తరువాతి సమయాలు మరుసటి రోజు తేదీని ప్రత్యయంగా జోడించి చూపబడ్డాయి. పంచాంగంలో రోజు సూర్యోదయంతో మొదలై సూర్యోదయంతోనే ముగుస్తుంది.
యమ ద్వితీయ పండుగను కార్తీక మాసంలోని ద్వితీయ తిథి నాడు జరుపుకుంటారు. చాలా వరకు యమ ద్వితీయ, దీపావళి పూజ జరిగిన రెండు రోజుల తర్వాతే వస్తుంది. ఈ పవిత్ర పర్వదినాన మృత్యు దేవుడైన యమరాజును పూజిస్తారు. యమదేవునితో పాటు భగవాన్ చిత్రగుప్తుడిని మరియు యమదూతలను కూడా యమ ద్వితీయ రోజున పూజిస్తారు.
యమ ద్వితీయ పూజకు అపరాహ్న కాలమే అత్యంత అనుకూలమైన సమయం. అపరాహ్న కాలంలో యమరాజు పూజకు ముందు, ఉదయం వేళ యమునా స్నానం చేయాలని సూచిస్తారు. పూజ అనంతరం, భగవాన్ యముడికి తప్పనిసరిగా అర్ఘ్యం సమర్పించాలి.
యమ పూజతో పాటు, ఈ రోజు భాయ్ దూజ్ గా కూడా ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది. పౌరాణిక కథల ప్రకారం, కార్తీక ద్వితీయ నాడు యమునా దేవి తన సోదరుడైన యమరాజుకు తన ఇంట భోజనం పెట్టింది. అప్పటి నుండి ఈ రోజును యమ ద్వితీయ అని పిలుస్తారు. శాస్త్రాల ప్రకారం, ఈ శుభ సందర్భంలో తమ సోదరులకు భోజనం పెట్టే సోదరీమణులు అఖండ సౌభాగ్యవతులు అయ్యేలా ఆశీర్వాదం పొందుతారు. ఈ రోజు సోదరి ఇంట భోజనం చేయడం వలన సోదరులకు దీర్ఘాయుష్షు లభిస్తుంది. అందుకే భాయ్ దూజ్ రోజున సోదరీమణులు తమ సోదరుల కొరకు భోజనం వండి, తమ చేతులతోనే వారికి వడ్డిస్తారు.
యమ ద్వితీయ పవిత్ర సందర్భంలో ఈ క్రింది మంత్రాన్ని ఉచ్చరిస్తూ భగవాన్ యముడికి అర్ఘ్యం సమర్పించాలి -
ఏహ్యేహి మార్తండజ పాశహస్త యమాంతకాలోకధరామరేశ।
భ్రాతృద్వితీయాకృతదేవపూజాం గృహాణ చార్ఘ్యం భగవన్నమోఽస్తు తే॥
భావార్థం - ఓ సూర్యపుత్రుడా! ఓ చేతిలో పాశం ధరించినవాడా! ఓ యమా! ఓ అంతకా! ఓ లోకాలను ధరించినవాడా! ఓ దేవతల అధిపతీ! నా ఆహ్వానాన్ని స్వీకరించి ఇక్కడికి విచ్చేయండి. భ్రాతృ ద్వితీయ సందర్భంగా చేసిన ఈ దేవపూజను మరియు సమర్పించిన అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించండి. ఓ భగవాన్! మీకు మరల మరల నమస్కారం.