टिप्पणी: सर्वे समयाः २४:००+ प्रारूपे नई दिल्ली, भारत नगरस्य स्थानीयसमयानुसारं डी.एस.टी समायोजनेन सह (यदि प्रयोज्यम्) प्रदर्शिताः सन्ति।
अर्धरात्रात् परं ये समयाः २४:०० अधिकाः सन्ति, ते आगामिदिनस्य भवन्ति। पञ्चाङ्गे दिनं सूर्योदयेन आरभ्य अग्रिमसूर्योदये समाप्यते।
पञ्चाङ्गम् वैदिकज्योतिषे कालसूचकम् अस्ति। आधुनिके युगे जनाः समयदर्शनाय कालदर्शिकां घटिकां च उपयुञ्जते, किन्तु हिन्दुधर्मानुयायिनः कालगणनार्थं पञ्चाङ्गम् उपयुञ्जते। पञ्चाङ्गं न केवलं सूर्योदयं सूर्यास्तं चन्द्रोदयं चन्द्रास्तं च, अपितु दिवसस्य शुभाशुभमुहूर्तान् अपि वदति।
अन्यशब्दैः कथ्यते चेत्, पञ्चाङ्गं वैदिकघटिका अस्ति, या केवलं तस्यैव भौगोलिकस्थानस्य कृते मान्या यस्य कृते सा निर्मिता। अतः विश्वस्य प्रत्येकस्य नगरस्य कृते पञ्चाङ्गं पृथक् पृथक् निर्मीयते।
पञ्चाङ्गस्य पञ्च मूलाङ्गानि सन्ति तिथिः, नक्षत्रम्, योगः, करणं, वारः च, अर्थात् सप्ताहस्य दिनम्। एतेषां पञ्चानाम् अङ्गानां लग्नं, सूर्योदयः, सूर्यास्तः, चन्द्रोदयः, दिवारात्र्योः कालावधिः, चन्द्रसूर्ययोः राशिस्थितिः इत्यादिभिः अतिरिक्तैः तत्त्वैः सह संयोगेन बहवः शुभाशुभयोगाः निर्मीयन्ते।
प्रतिदिनं न, किन्तु कस्मिंश्चिदपि दिने आकस्मिकतया जायमानाः केचन योगाः अपि पञ्चाङ्गे अन्तर्भूताः सन्ति। द्रिक् पञ्चाङ्गे भद्रा, पञ्चकम्, गण्डमूलम्, विञ्छुडो, द्विपुष्करयोगः, त्रिपुष्करयोगः, रविपुष्ययोगः, गुरुपुष्ययोगः, सर्वार्थसिद्धियोगः, अमृतसिद्धियोगः, रवियोगः, ज्वालामुखीयोगः, आडलयोगः विडालयोगः च सन्ति। एते दैनिकपञ्चाङ्गस्य महत्त्वपूर्णानां शुभाशुभयोगानां सङ्ग्रहः, ये कस्मिंश्चिदपि दिने आकस्मिकतया जायन्ते।
पञ्चाङ्गं वैदिकघटिकावत् अस्ति, यस्य अवलोकनं दिवसं यावत् करणीयम्। यासु क्रियासु प्रतिदिनं पञ्चाङ्गगणना अपेक्ष्यते, तासां काश्चन -
उपर्युक्तानि उदाहरणानि समुद्रे बिन्दुमात्रम्, हिन्दुधर्मानुयायिनः पञ्चाङ्गम् असङ्ख्यप्रकारैः उपयुञ्जते। आगामीणाम् उत्सवानाम् उपवासदिनानां च निर्धारणं तथा विविधानां महत्त्वपूर्णानां शुभाशुभयोगानां गणना अपि दैनिकपञ्चाङ्गेन क्रियते।