ଟିପ୍ପଣୀ: ସମସ୍ତ ସମୟ New Delhi, India ର ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟରେ ଡି.ଏସ.ଟି ସମାଯୋଜନ (ଯଦି ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ) ସହିତ 12 ଘଣ୍ଟା ପ୍ରାରୂପରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯେଉଁ ସମୟ ପରଦିନକୁ ସୂଚିତ କରେ, ତାହା ପରଦିନର ତାରିଖ ସହିତ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରେ ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପରଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ହେଉଛି ବୈଦିକ ଜ୍ୟୋତିଷରେ ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟର ପଦ୍ଧତି। ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ସମୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଓ ଘଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀମାନେ ସମୟ ଗଣନା ପାଇଁ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ କେବଳ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ ନୁହେଁ, ଦିନର ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ସମୟ ମଧ୍ୟ ଜଣାଏ।
ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ କହିଲେ, ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଗୋଟିଏ ବୈଦିକ ଘଣ୍ଟା, ଯାହା କେବଳ ସେହି ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ବୈଧ ଯାହା ପାଇଁ ଏହାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି। ତେଣୁ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହର ପାଇଁ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଅଲଗା ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ।
ପଞ୍ଚାଙ୍ଗର ପାଞ୍ଚଟି ମୂଳ ଅଙ୍ଗ ହେଉଛି ତିଥି, ନକ୍ଷତ୍ର, ଯୋଗ, କରଣ ଓ ବାର, ଅର୍ଥାତ୍ ସପ୍ତାହର ଦିନ। ଏହି ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ଲଗ୍ନ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ, ଦିନ ଓ ରାତିର ଅବଧି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରାଶି ସ୍ଥିତି ଭଳି ଅତିରିକ୍ତ ଉପାଦାନ ମିଶାଇ ଅନେକ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଯୋଗ ଗଠିତ ହୁଏ।
ପ୍ରତିଦିନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଯେକୌଣସି ଦିନ ହଠାତ୍ ଘଟୁଥିବା କିଛି ଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରେ ସାମିଲ ଅଛି। ଦୃକ୍ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରେ ଭଦ୍ରା, ପଞ୍ଚକ, ଗଣ୍ଡ ମୂଳ, ବିଞ୍ଛୁଡୋ, ଦ୍ୱିପୁଷ୍କର ଯୋଗ, ତ୍ରିପୁଷ୍କର ଯୋଗ, ରବି ପୁଷ୍ୟ ଯୋଗ, ଗୁରୁ ପୁଷ୍ୟ ଯୋଗ, ସର୍ବାର୍ଥ ସିଦ୍ଧି ଯୋଗ, ଅମୃତ ସିଦ୍ଧି ଯୋଗ, ରବି ଯୋଗ, ଜ୍ୱାଳାମୁଖୀ ଯୋଗ, ଆଡ଼ଳ ଯୋଗ ଓ ବିଡ଼ାଳ ଯୋଗ ଅଛି। ଏଗୁଡ଼ିକ ଦୈନିକ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଯୋଗର ସଂକଳନ, ଯାହା ଯେକୌଣସି ଦିନ ହଠାତ୍ ଘଟେ।
ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଗୋଟିଏ ବୈଦିକ ଘଣ୍ଟା ଭଳି, ଯାହାକୁ ସାରାଦିନ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଆଚାରରେ ପ୍ରତିଦିନ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଗଣନା ଆବଶ୍ୟକ, ତାହାର କିଛି ହେଲା -
ଉପରୋକ୍ତ ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକ ସମୁଦ୍ରରେ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ମାତ୍ର, ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଉପାୟରେ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ଆଗାମୀ ପର୍ବ ଓ ଉପବାସ ଦିନ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଦୈନିକ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଗଣନା କରାଯାଏ।