
ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯಗಳನ್ನು New Delhi, India ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 12 ಗಂಟೆ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ, ಡಿ.ಎಸ್.ಟಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ (ಅನ್ವಯಿಸಿದರೆ) ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ನಂತರದ ಸಮಯಗಳಿಗೆ ಮರುದಿನದ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ದಿನವು ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಆರಂಭವಾಗಿ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಹನುಮಾನ್ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗುಜರಾತ್ನಲ್ಲಿ, ದೀಪಾವಳಿ ಪೂಜೆಗಿಂತ ಒಂದು ದಿನ ಮೊದಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ದಿನ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹನುಮಾನ್ಗಢಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಹನುಮಾನ್ ಜನ್ಮೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಕ್ತರು ಚೈತ್ರ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು ಹನುಮಾನ್ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಹನುಮಾನ್ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಕಾಳಿ ಚೌದಸ್ ಒಂದೇ ದಿನ ಬರುತ್ತವೆ. ಕಾಳಿ ಚೌದಸ್ನ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇತಾತ್ಮಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಲದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಶ್ರೀ ಹನುಮಾನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮತ್ತೊಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ದೈತ್ಯರಾಜ ರಾವಣನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರಾಮನು ಮತ್ತೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹನುಮಾನ್ನ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣೆಯಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರಾಮನು, ತನಗಿಂತ ಮೊದಲು ಹನುಮಾನ್ನ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವುದು ಎಂಬ ವರವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಜನರು ದೀಪಾವಳಿಗೆ ಒಂದು ದಿನ ಮೊದಲು ಭಗವಾನ್ ಹನುಮಾನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಆ ಸಮಯದ ರಾತ್ರಿವ್ಯಾಪಿನೀ ತಿಥಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಅದು ಎರಡು ದಿನ ಇದ್ದರೆ, ಎರಡನೇ ದಿನ ವ್ರತ ಮಾಡಬೇಕು. ವ್ರತಿಯು ಹನುಮಾನ್ ಜಯಂತಿ ವ್ರತಕ್ಕಾಗಿ ಧನತ್ರಯೋದಶಿಯ ರಾತ್ರಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರಾಮ, ಮಾತೆ ಜಾನಕಿ ಹಾಗೂ ಹನುಮಾನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಬೇಕು. ನಂತರ ರೂಪ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಅರುಣೋದಯಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಎದ್ದು ಶ್ರೀರಾಮ-ಜಾನಕಿ ಹಾಗೂ ಹನುಮಾನ್ನನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ಮರಿಸಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕು. ತದನಂತರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು -
ಮಮಾಖಿಲಾನಿಷ್ಟನಿರಸನಪೂರ್ವಕಸಕಲಾಭೀಷ್ಟಸಿದ್ಧಯೇ
ತೇಜೋಬಲಬುದ್ಧಿವಿದ್ಯಾಧನಧಾನ್ಯಸಮೃದ್ಧ್ಯಾಯುರಾರೋಗ್ಯಾದಿವೃದ್ಧಯೇ
ಚ ಹನುಮದ್ವ್ರತಂ ತದಂಗೀಭೂತಪೂಜನಂ ಚ ಕರಿಷ್ಯೇ॥
ಮೇಲಿನ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಹನುಮಾನ್ನ ಈ ಮೊದಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತವಾದ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಎದುರು ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ಕುಳಿತು ವಿನಯದಿಂದ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು -
ಅತುಲಿತಬಲಧಾಮಂ ಸ್ವರ್ಣಶೈಲಾಭದೇಹಂ ದನುಜವನಕೃಶಾನುಂ ಜ್ಞಾನಿನಾಮಗ್ರಗಣ್ಯಮ್।
ಸಕಲಗುಣನಿಧಾನಂ ವಾನರಾಣಾಮಧೀಶಂ ರಘುಪತಿವರದೂತಂ ವಾತಜಾತಂ ನಮಾಮಿ॥
ತದನಂತರ ಹನುಮಾನ್ನ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಷೋಡಶೋಪಚಾರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ನದಿ ಇದ್ದರೆ ಅದರ ನೀರಿನಿಂದ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಶ್ರೀಜಲ ಮಿಶ್ರಿತ ಕೂಪೋದಕ ಅಂದರೆ ಬಾವಿಯ ನೀರಿನಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಹನುಮಂತನ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಕೆಂಪು ಕೌಪೀನ ಹಾಗೂ ಪೀತಾಂಬರವನ್ನು ತೊಡಿಸಬೇಕು. ಗಂಧದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಚಂದನ, ಮುಂಜಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಯಜ್ಞೋಪವೀತ, ಪುಷ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಶತಪತ್ರ ಅಂದರೆ ಹಜಾರಾ, ಕೇತಕಿ, ಕಣಗಿಲೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ತದನಂತರ ಅಗರು-ತಗರ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಧೂಪ ಹಾಗೂ ಹಸುವಿನ ತುಪ್ಪದ ಬತ್ತಿಯ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಬೇಕು. ನೈವೇದ್ಯದಲ್ಲಿ ಘೃತಪಕ್ವ ಅಂದರೆ ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಪೂಪ (ಪೂಆ) ಅಥವಾ ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಹುರಿದು ಬೆಲ್ಲ ಬೆರೆಸಿ ಮಾಡಿದ ಮೋದಕ ಹಾಗೂ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಮೊದಲಾದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ತದನಂತರ ನೀರಾಜನ, ನಮಸ್ಕಾರ, ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು -
ಮನೋಜವಂ ಮಾರುತತುಲ್ಯವೇಗಂ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಂ ಬುದ್ಧಿಮತಾಂ ವರಿಷ್ಠಮ್।
ವಾತಾತ್ಮಜಂ ವಾನರಯೂಥಮುಖ್ಯಂ ಶ್ರೀರಾಮದೂತಂ ಶಿರಸಾ ನಮಾಮಿ॥
ಮೇಲಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ನಂತರ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ವಿತರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನುಸಾರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ ತಾವು ಊಟ ಮಾಡಬೇಕು. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ, ಸ್ತೋತ್ರ ಪಾಠ, ಗಾಯನ-ವಾದನ ಹಾಗೂ ಸಂಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ವ್ರತದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಹನುಮಾನ್ ಜಯಂತಿ ವ್ರತ ಕಥೆಯನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು ಅಥವಾ ಆಲಿಸಬೇಕು.
ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ವ್ರತ ಮಾಡಬೇಕಿದ್ದರೆ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷತೆಯ ರಾಶಿಯಿಂದ 13 ಕಮಲಗಳನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ನೀರು ತುಂಬಿದ ಪೂಜಿತ ಕಲಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಹಾಸಿದ ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ 13 ಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ 13 ಗಂಟುಗಳಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಎಳೆಯ ಪೀತಸೂತ್ರ ಅಂದರೆ ಹಳದಿ ದಾರವನ್ನು ಇಡಬೇಕು. ತದನಂತರ ವೇದಿಕೆಯ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ವಿಧಿಯಂತೆ ಅಥವಾ ಪದ್ಧತಿಯ ಕ್ರಮದಂತೆ ಹನುಮಾನ್ನ ಪೂಜೆ, ಜಪ, ಧ್ಯಾನ, ಉಪಾಸನೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭೋಜನ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ನಂತರ ತಾವು ಊಟ ಮಾಡಿ ವ್ರತವನ್ನು ಸಂಪನ್ನಗೊಳಿಸಬೇಕು.
ಈ ರೀತಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಹನುಮಾನ್ ಜಯಂತಿ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದರಿಂದ ವ್ರತಿಯ ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟ ಮನೋರಥಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ತಿಳಿದ-ತಿಳಿಯದ ಸಂಕಟಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ.