
గమనిక: అన్ని సమయాలు New Delhi, India స్థానిక సమయంలో 12 గంటల విధానంలో డి.ఎస్.టి సర్దుబాటు (వర్తిస్తే) తో చూపబడ్డాయి.
అర్ధరాత్రి తరువాతి సమయాలు మరుసటి రోజు తేదీని ప్రత్యయంగా జోడించి చూపబడ్డాయి. పంచాంగంలో రోజు సూర్యోదయంతో మొదలై సూర్యోదయంతోనే ముగుస్తుంది.
హనుమాన్ పూజను భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో, ముఖ్యంగా గుజరాత్లో, దీపావళి పూజకు ఒక రోజు ముందు చేస్తారు. ఇదే రోజున అయోధ్యలోని ప్రసిద్ధ హనుమాన్గఢీ ఆలయంలో శ్రీ హనుమాన్ జన్మోత్సవం జరుపుకుంటారు. అయితే, ఉత్తర భారతదేశంలో చాలామంది భక్తులు చైత్ర పౌర్ణమి నాడు హనుమాన్ జన్మోత్సవాన్ని జరుపుకుంటారు.
హనుమాన్ పూజ మరియు కాళీ చౌదస్ ఒకే రోజున వస్తాయి. కాళీ చౌదస్ రాత్రి భూత ప్రేతాలు అత్యంత శక్తివంతంగా ఉంటాయని నమ్ముతారు. అందువల్ల అన్ని రకాల దుష్టశక్తుల నుండి రక్షణ కొరకు మరియు శక్తి, బలం పొందడం కొరకు హనుమంతుడిని పూజిస్తారు.
మరొక పౌరాణిక కథ ప్రకారం, రాక్షసరాజైన రావణుని ఓడించి, పద్నాలుగు సంవత్సరాల వనవాసాన్ని పూర్తి చేసుకుని శ్రీరాముడు తిరిగి అయోధ్యకు వచ్చిన ఆనందంలో దీపావళి ఉత్సవం జరుపుకుంటారు. హనుమంతుని భక్తికి, అంకితభావానికి సంతోషించిన శ్రీరాముడు, తనకంటే ముందు హనుమంతుడు పూజింపబడతాడని ఆయనకు వరం ఇచ్చాడు. అందుకే ప్రజలు దీపావళికి ఒక రోజు ముందు హనుమంతుడిని పూజిస్తారు.
ఈ వ్రతంలో ఆ రోజు రాత్రంతా వ్యాపించి ఉన్న తిథిని స్వీకరించాలి. అది రెండు రోజులు వస్తే, రెండవ రోజున వ్రతం చేయాలి. వ్రతం చేసేవారు హనుమాన్ జయంతి వ్రతం కొరకు ధన త్రయోదశి రాత్రి శ్రీరాముడిని, సీతమ్మ తల్లిని మరియు హనుమంతుడిని స్మరించి నేలపై నిద్రించాలి. ఆ తరువాత రూప చతుర్దశి నాడు అరుణోదయానికి ముందే లేచి, శ్రీరాముడిని, సీతమ్మను మరియు హనుమంతుడిని మళ్ళీ స్మరించి, ప్రాతఃకాలంలో స్నానాది కర్మలను పూర్తి చేయాలి. అనంతరం చేతిలో నీరు తీసుకొని ఈ క్రింది సంకల్పం చెప్పుకోవాలి -
మమాఖిలానిష్టనిరసనపూర్వకసకలాభీష్టసిద్ధయే
తేజోబలబుద్ధివిద్యాధనధాన్యసమృద్ధ్యాయురారోగ్యాదివృద్ధయే
చ హనుమద్వ్రతం తదంగీభూతపూజనం చ కరిష్యే।
పై సంకల్పం చెప్పుకున్న తరువాత, హనుమంతుని ముందే ప్రతిష్ఠించిన విగ్రహం ఎదుట తూర్పు లేదా ఉత్తర దిశగా ముఖం పెట్టి కూర్చొని, వినయంతో ఈ క్రింది ప్రార్థన చేయాలి -
అతులితబలధామం స్వర్ణశైలాభదేహం దనుజవనకృశానుం జ్ఞానినామగ్రగణ్యం।
సకలగుణనిధానం వానరాణామధీశం రఘుపతివరదూతం వాతజాతం నమామి॥
ఆ తరువాత హనుమంతునికి విధివిధానంగా షోడశోపచార పూజ చేయాలి. సమీపంలో నది ఉంటే దాని నీటితో, లేకపోతే శ్రీజలం కలిపిన బావి నీటితో ఆయనకు స్నానం చేయించాలి. వస్త్రాలుగా ఎర్రని కౌపీనం మరియు పీతాంబరం ధరింపజేయాలి. గంధంగా కుంకుమపువ్వు కలిపిన చందనం, ముంజగడ్డి యజ్ఞోపవీతం, పుష్పాలలో శతపత్రం అంటే హజారా, కేతకి, గన్నేరు మరియు ఇతర పసుపు రంగు పుష్పాలను సమర్పించాలి. ఆ తరువాత అగరు, తగరం మొదలైన వాటి ధూపం మరియు ఆవు నేతితో నింపిన వత్తితో దీపం వెలిగించాలి. నైవేద్యంగా నేతిలో వేయించిన అపూపం లేదా గోధుమ పిండిని నేతిలో వేయించి బెల్లం కలిపి చేసిన మోదకం మరియు అరటిపండు మొదలైన ఫలాలను సమర్పించాలి. అనంతరం నీరాజనం, నమస్కారం, పుష్పాంజలి మరియు ప్రదక్షిణ చేసిన తరువాత ఈ క్రింది ప్రార్థన చేయాలి -
మనోజవం మారుతతుల్యవేగం జితేంద్రియం బుద్ధిమతాం వరిష్ఠం।
వాతాత్మజం వానరయూథముఖ్యం శ్రీరామదూతం శిరసా నమామి॥
పై ప్రార్థన తరువాత ప్రసాదాన్ని పంచిపెట్టి, శక్తికి తగినట్లు బ్రాహ్మణ భోజనం చేయించిన పిదప తాను భోజనం చేయాలి. రాత్రి సమయంలో దీపావళి దీపాలను వెలిగించి, స్తోత్ర పారాయణం, గానం, వాద్యం మరియు సంకీర్తన చేస్తూ జాగరణ చేయాలి. వ్రత మహిమను తెలుసుకోవడానికి హనుమాన్ జయంతి వ్రత కథను చదవాలి లేదా వినాలి.
ఏదైనా కార్యసిద్ధి కొరకు వ్రతం చేయాలనుకుంటే, మార్గశిర శుక్ల త్రయోదశి నాడు ఉదయం స్నానాది కార్యక్రమాలు పూర్తి చేసి, ఒక వేదికపై అక్షతల రాశితో 13 కమలాలను తీర్చిదిద్దాలి. వాటిపై నీటితో నింపి పూజించిన కలశాన్ని స్థాపించాలి. దాని పైన పరచిన పసుపు వస్త్రంపై, 13 కమలాలలో 13 ముడులు గల తొమ్మిది పోగుల పీతసూత్రం అంటే పసుపు దారాన్ని ఉంచాలి. ఆ తరువాత వేదికను పూజించి, పైన చెప్పిన విధానంలో లేదా పద్ధతి క్రమంలో హనుమంతుని పూజ, జపం, ధ్యానం, ఉపాసన మొదలైనవి చేయాలి. బ్రాహ్మణ భోజనం మొదలైన వాటి తరువాత తాను భోజనం చేసి వ్రతాన్ని పూర్తి చేయాలి.
ఈ విధంగా శ్రద్ధతో హనుమాన్ జయంతి వ్రతాన్ని ఆచరించడం వలన వ్రతం చేసేవారి సమస్త అభీష్టాలు నెరవేరుతాయి మరియు వారి తెలిసిన, తెలియని అన్ని రకాల కష్టాలు తొలగిపోతాయి.