ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯಗಳನ್ನು New Delhi, India ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 12 ಗಂಟೆ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ, ಡಿ.ಎಸ್.ಟಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ (ಅನ್ವಯಿಸಿದರೆ) ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ನಂತರದ ಸಮಯಗಳಿಗೆ ಮರುದಿನದ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ದಿನವು ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಆರಂಭವಾಗಿ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜೆಯ ದಿನವು ದೀಪಾವಳಿ ಪೂಜೆಯ ಮರುದಿನ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ದಿನವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನು ಇಂದ್ರ ದೇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೀಪಾವಳಿ ಮತ್ತು ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜೆಯ ನಡುವೆ ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರವಿರಬಹುದು.
ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಪ್ರತಿಪದಾ ತಿಥಿಯಂದು ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜಾ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪದೆಯ ಆರಂಭ ಸಮಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜೆಯ ದಿನವು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನದಂದೇ, ಅಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ದಿನ ಮೊದಲೂ ಬರಬಹುದು.
ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಅನ್ನಕೂಟ ಪೂಜೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ಗೋಧಿ, ಅಕ್ಕಿಯಂತಹ ಧಾನ್ಯಗಳು, ಕಡಲೆಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಢೀ ಮತ್ತು ಸೊಪ್ಪು ತರಕಾರಿಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಭೋಜನವನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಇದೇ ದಿನವನ್ನು ಬಲಿ ಪ್ರತಿಪದಾ ಅಥವಾ ಬಲಿ ಪಾಡ್ಯಮಿ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವಾದ ವಾಮನನು ರಾಜ ಬಲಿಯ ಮೇಲೆ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿ, ಅನಂತರ ಬಲಿಯನ್ನು ಪಾತಾಳ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಕಾರಣ ಈ ದಿನ ಅವನ ಪುಣ್ಯಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಗವಾನ್ ವಾಮನನು ನೀಡಿದ ವರದ ಕಾರಣ ಅಸುರ ರಾಜ ಬಲಿಯು ಈ ದಿನ ಪಾತಾಳ ಲೋಕದಿಂದ ಪೃಥ್ವಿ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜೆಯ ದಿನವು ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರತಿಪದೆಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಗುಜರಾತಿ ಹೊಸ ವರ್ಷ ದಿನದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಪದಾ ತಿಥಿಯ ಆರಂಭ ಸಮಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜಾ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಗುಜರಾತಿ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ದಿನಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ದಿನ ಮೊದಲು ಮಾಡಬಹುದು.
ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಗೋವರ್ಧನನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯ ಅನುಸಾರ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು -
ಗೋವರ್ಧನ ಧರಾಧಾರ ಗೋಕುಲತ್ರಾಣಕಾರಕ।
ಬಹುಬಾಹುಕೃತಚ್ಛಾಯ ಗವಾಂ ಕೋಟಿಪ್ರದೋ ಭವ॥
ಭಾವಾರ್ಥ - ಓ ಗೋವರ್ಧನ ಪರ್ವತವೇ! ಓ ಭೂಮಿಯ ಆಧಾರವೇ! ಓ ಗೋಕುಲವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವನೇ! ತನ್ನ ವಿಶಾಲ ಬಾಹುಗಳಂತಿರುವ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ನೆರಳು ನೀಡುವ ಶ್ರೀ ಗೋವರ್ಧನನಾಥನೇ! ನೀನು ನನಗೆ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸು.
ಅನಂತರ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಗೋಮಾತೆಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು -
ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ಯಾ ಲೋಕಪಾಲಾನಾಂ ಧೇನುರೂಪೇಣ ಸಂಸ್ಥಿತಾ।
ಘೃತಂ ವಹತಿ ಯಜ್ಞಾರ್ಥೇ ಮಮ ಪಾಪಂ ವ್ಯಪೋಹತು॥
ಭಾವಾರ್ಥ - ಯಾವ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಪಾಲರಿಗೂ ದಿಕ್ಪಾಲರಿಗೂ ಧೇನು ಅಂದರೆ ಗೋವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನಳಾಗಿದ್ದಾಳೋ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞದ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ಘೃತವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾಳೋ, ಆ ಗೋರೂಪಿ ಭಗವತೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಲಿ.
ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜಾ ಕಥೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜಾ ಕಥೆಯನ್ನು ಅನ್ನಕೂಟ ಪೂಜಾ ಕಥೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಗೊಲ್ಲ ಬಾಲಕರಿಗೆ ಇಂದ್ರೋತ್ಸವದ ಬದಲು ಗೋವರ್ಧನೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಇದು ಭಗವಾನ್ ಗೋವರ್ಧನನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆರತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಗೋವರ್ಧನ ಮಹಾರಾಜರ ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಯು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜಾ ಉತ್ಸವವನ್ನು ವ್ರಜ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಜನರು ದೇಸಿ ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಗೋವರ್ಧನನ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಗೋಪಾಷ್ಟಮಿ ದಿನವು ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮೀ ತಿಥಿಯಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಥುರಾ, ವೃಂದಾವನ ಮತ್ತು ವ್ರಜದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಗೋಪಾಷ್ಟಮಿಯ ದಿನ ಹಸುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕರುಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ದೀಪಾವಳಿಯು ಹಿಂದೂಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಐದು ದಿನಗಳ ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ದೇವ-ದೇವಿಯರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧನತ್ರಯೋದಶಿ, ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆ, ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಭಾಯಿ ದೂಜ್ ಈ ಐದು ದಿನಗಳ ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.
ದೀಪಾವಳಿಯು ಧನತೇರಸ್‌ನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಭಾಯಿ ದೂಜ್‌ನಂದು ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುವ ಐದು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬದ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿ ಪೂಜಾ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಇದರ ಮೂಲಕ ನೀವು ದೀಪಾವಳಿಯ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.
ದೀಪಾವಳಿ ಪೂಜಾ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೀಪಾವಳಿ ಪೂಜಾ ಮಂತ್ರ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಗೋವತ್ಸ ದ್ವಾದಶಿ ಮಂತ್ರ, ಯಮ ದೀಪ ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಂಗ ಸ್ನಾನ ಮಂತ್ರ ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮುಖ ಮಂತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಐದು ದಿನಗಳ ದೀಪಾವಳಿ ಆಚರಣೆಯ ವಿವಿಧ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಪ್ರತಿಪದಾ ತಿಥಿಯನ್ನು ಬಲಿ ಪ್ರತಿಪದಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ದೀಪಾವಳಿ ಪೂಜೆಯ ಮರುದಿನ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಲಿ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ದಿನ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯರಾಜ ಬಲಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ಕೃಷ್ಣನು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂಬತ್ತನೇ ಅವತಾರ. ಕಂಸನ ಅತ್ಯಾಚಾರಗಳಿಂದ ವ್ರಜವಾಸಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದನು.
ಭಗವಾನ್ ಇಂದ್ರನು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ರಾಜ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಇಂದ್ರನು ಮಳೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ಆಳುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇಂದ್ರನನ್ನು ದೇವತೆಯೆಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಪದವಿಯೆಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಗವಾನ್ ವಾಮನನು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಐದನೇ ಅವತಾರ. ದೇವಲೋಕವನ್ನು ರಾಜ ಬಲಿಯ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಲಿಯ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ವಾಮನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಭಗವಾನ್ ವಾಮನನನ್ನು ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
