નોંધ: બધા સમય ૧૨ કલાક નાં પ્રારૂપ માં નવી દિલ્હી, ભારત નાં સ્થાનિય સમય અને ડી.એસ.ટી. સમાયોજિત (જો માન્ય હોય) સાથે દર્શાવાયું ગયો છે.
મધ્યરાત્રિ પછી નાં સમય જે આવતો દિવસ ને દર્શાવે છે તે બીજા દિવસ ની દિનાંક થી પ્રત્યય કરીને દર્શાવ્યા ગયા છે. પંચાંગ માં નવો દિવસ મધ્યરાત્રિએ ન બદલી થાયી ને સૂર્યોદય ના સમય બદલી થાય છે.
પંચાંગ એ વૈદિક જ્યોતિષમાં સમય દર્શાવવાની પદ્ધતિ છે. આધુનિક યુગમાં લોકો સમય જોવા માટે કેલેન્ડર અને ઘડિયાળનો ઉપયોગ કરે છે, પરંતુ હિન્દુ ધર્મના અનુયાયીઓ સમય ગણતરી માટે પંચાંગનો ઉપયોગ કરે છે. પંચાંગ માત્ર સૂર્યોદય, સૂર્યાસ્ત, ચંદ્રોદય અને ચંદ્રાસ્ત જ નહીં, પરંતુ દિવસના શુભ અને અશુભ સમય પણ જણાવે છે.
બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, પંચાંગ એ વૈદિક ઘડિયાળ છે, જે માત્ર તે ભૌગોલિક સ્થાન માટે જ માન્ય છે જેના માટે તેને બનાવવામાં આવ્યું છે. તેથી વિશ્વના દરેક શહેર માટે પંચાંગ અલગ અલગ બનાવવામાં આવે છે.
પંચાંગના પાંચ મુખ્ય અંગો છે તિથિ, નક્ષત્ર, યોગ, કરણ અને વાર, એટલે કે અઠવાડિયાનો દિવસ. આ પાંચ અંગોને લગ્ન, સૂર્યોદય, સૂર્યાસ્ત, ચંદ્રોદય, દિવસ અને રાત્રિનો સમયગાળો, ચંદ્ર અને સૂર્યની રાશિ સ્થિતિ જેવા વધારાના ઘટકો સાથે જોડવાથી અનેક શુભ અને અશુભ યોગ બને છે.
દરરોજ નહીં, પરંતુ કોઈ પણ દિવસે અચાનક બનતા કેટલાક યોગોનો પણ પંચાંગમાં સમાવેશ થાય છે. દ્રિક પંચાંગમાં ભદ્રા, પંચક, ગંડ મૂળ, વિંછુડો, દ્વિપુષ્કર યોગ, ત્રિપુષ્કર યોગ, રવિ પુષ્ય યોગ, ગુરુ પુષ્ય યોગ, સર્વાર્થ સિદ્ધિ યોગ, અમૃત સિદ્ધિ યોગ, રવિ યોગ, જ્વાલામુખી યોગ, આડલ યોગ અને વિડાલ યોગ છે. આ દૈનિક પંચાંગના મહત્વપૂર્ણ શુભ અને અશુભ યોગોનો સંગ્રહ છે, જે કોઈ પણ દિવસે અચાનક બને છે.
પંચાંગ એ વૈદિક ઘડિયાળ જેવું છે, જેને આખો દિવસ જોવું જોઈએ. જે વિધિઓ માટે રોજ પંચાંગની ગણતરી જરૂરી છે, તેમાંની કેટલીક -
ઉપરના ઉદાહરણો સમુદ્રમાં એક બિંદુ સમાન છે, હિન્દુ ધર્મના અનુયાયીઓ પંચાંગનો ઉપયોગ અસંખ્ય રીતે કરે છે. આવનારા તહેવારો અને ઉપવાસના દિવસો, વિવિધ મહત્વપૂર્ણ શુભ અને અશુભ યોગોની ગણતરી પણ દૈનિક પંચાંગથી કરવામાં આવે છે.