टीप: सर्व वेळा नई दिल्ली, भारत च्या स्थानिक वेळेनुसार, डी.एस.टी समायोजनासह (लागू असल्यास), 12 तास पद्धतीत दर्शविल्या आहेत.
मध्यरात्रीनंतरच्या वेळांना पुढील दिवसाची तारीख जोडलेली असते. पंचांगात दिवस सूर्योदयाने सुरू होतो आणि सूर्योदयानेच संपतो.
शारदीय नवरात्री ही सर्व नवरात्रींपैकी सर्वाधिक लोकप्रिय आणि महत्त्वाची नवरात्री आहे. म्हणूनच शारदीय नवरात्रीला महा नवरात्री असेही म्हणतात.
ही चांद्र मास आश्विनमध्ये, शरद ऋतूत येते. शरद ऋतूत येत असल्याने हिला शारदीय नवरात्री म्हणतात. नवरात्रीचे नऊ दिवस आदिशक्ती देवीच्या नऊ रूपांना समर्पित आहेत. शारदीय नवरात्री सप्टेंबर किंवा ऑक्टोबर महिन्यात येते. हा नऊ दिवसांचा उत्सव दहाव्या दिवशी दसरा किंवा विजयादशमीसह संपन्न होतो.
नवरात्रीच्या नऊ दिवसांमध्ये, विशेषतः महाराष्ट्र आणि गुजरातमध्ये, स्त्रिया नऊ वेगवेगळ्या रंगांचे कपडे परिधान करतात. हा रंग त्या दिवसाच्या वारावर आधारित ठरवला जातो. आठवड्यातील प्रत्येक दिवस एक ग्रह किंवा नवग्रहाद्वारे शासित असल्याने, त्यानुसार प्रत्येक दिवसासाठी एक रंग निश्चित केला जातो.
नवदुर्गेचा प्रत्येक अवतार देवी दुर्गेच्या एका विशिष्ट गुणाचे प्रतिनिधित्व करतो. तिचा आशीर्वाद मिळवण्यासाठी प्रत्येक दिवशी नवदुर्गेला एक विशिष्ट प्रसाद अर्पण केला जातो. नवदुर्गेच्या नऊ रूपांना नवरात्रीच्या काळात अर्पण केल्या जाणाऱ्या नऊ विशेष नवरात्री प्रसादांबद्दल जाणून घ्या.
महा नवरात्रीच्या काळात होणाऱ्या दुर्गा पूजा कॅलेंडरमध्येही तुम्हाला रस असू शकतो.
दरवर्षी पंधरा दिवसांच्या देवी पक्षाच्या काळात विविध प्रकारे दुर्गा पूजा केली जाते, जी नवरात्री, दुर्गोत्सव आणि शारदोत्सव या नावांनीही लोकप्रिय आहे. दुर्गा पूजेत देवी लक्ष्मी, देवी सरस्वती, भगवान गणेश आणि भगवान कार्तिकेय यांचेही पूजन केले जाते.
येथे नवरात्रीच्या काळात केल्या जाणाऱ्या दुर्गा पूजेसाठी षोडशोपचार दुर्गा पूजा विधी टप्प्याटप्प्याने आणि सविस्तर स्वरूपात दिला आहे. षोडशोपचार पूजनात धर्मग्रंथांमध्ये वर्णन केलेल्या सोळा टप्प्यांद्वारे माता राणीची पूजा केली जाते. देवी दुर्गेची षोडशोपचार पूजा केल्याने सुख-शांती आणि समृद्धी प्राप्त होते.
नवार्ण मंत्र, दुर्गा ध्यान मंत्र, दुर्गा बीज मंत्र आणि दुर्गा अष्टाक्षर मंत्र यांसह देवी दुर्गेच्या विविध शक्तिशाली मंत्रांची यादी दिली आहे. देवी दुर्गा हिंदू धर्मात पूजल्या जाणाऱ्या पंचदेवतांपैकी एक आहे. तिच्या पूजनाने अनपेक्षित लाभ प्राप्त होतात.
नवरात्रीत देवीच्या उपासनेची सुरुवात घटस्थापनेनेच होते. त्यासाठी शुभ मुहूर्ताची निवड करणे सर्वात महत्त्वाचे असते. या पानावर आपल्या शहरानुसार घटस्थापनेसाठी सर्वाधिक शुभ मुहूर्ताची माहिती आपण मिळवू शकता.
येथे संपूर्ण घटस्थापना विधी सविस्तरपणे दिला आहे. घटस्थापना हा नवरात्री उत्सवाचा प्रमुख आणि अत्यंत आवश्यक भाग आहे. नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी घटस्थापनेद्वारे कलशात देवी मातेचे आवाहन केले जाते. त्यानंतरच नवरात्रीच्या पूजेचा आणि व्रताचा शुभारंभ होतो.
येथे आपण नवरात्री पर्वात केल्या जाणाऱ्या संधि पूजेचा मुहूर्त आणि कालावधी जाणून घेऊ शकता. संधि पूजा अष्टमी तिथीच्या समाप्तीच्या आणि नवमी तिथीच्या प्रारंभाच्या विशेष मुहूर्तावर केली जाते. याच विशेष मुहूर्तावर चंड-मुंड नावाच्या दैत्यांचा वध करण्यासाठी देवी चामुंडा प्रकट झाली होती.
विजयादशमीच्या दिवशी भगवान श्री रामांनी रावणाचा आणि देवी दुर्गेने महिषासुर नावाच्या दैत्याचा वध केला होता. म्हणून हा दिवस अधर्मावर धर्माचा विजय म्हणून साजरा केला जातो. विजयादशमीच्या निमित्ताने शमी पूजा, अपराजिता पूजा आणि सीमोल्लंघन इत्यादी विधी केले जातात.
प्राचीन काळापासूनच महा नवरात्रीतील महानवमीच्या निमित्ताने आयुध पूजा केली जाते. पौराणिक मान्यतेनुसार या दिवशी देवी दुर्गेने नऊ दिवसांच्या भीषण युद्धानंतर महिषासुर दैत्याचा पराभव केला होता. दक्षिण भारतात हा सण सरस्वती पूजा म्हणूनही साजरा केला जातो.
या पानावर दुर्गा पूजेच्या वेळी वापरल्या जाणाऱ्या नऊ प्रकारच्या पानांची माहिती दिली आहे, ज्यांना नवपत्रिका म्हणतात. नऊ पानांद्वारे केल्या जाणाऱ्या देवी दुर्गेच्या पूजेला नवपत्रिका पूजा म्हणून ओळखले जाते. पश्चिम बंगालमध्ये हा सण कोलाबोऊ पूजा या नावाने लोकप्रिय आहे.
नवरात्रीत कोणत्या दिवशी देवीला कोणता प्रसाद अर्पण करावा? देशी तूप, साखर, खीर, मालपुआ, केळी, मध, गूळ, नारळ आणि तीळ यांचा प्रसाद देवीचा आशीर्वाद प्राप्त करण्यासाठी सर्वोत्तम मानला जातो.
अंबे तू है जगदंबे काली ही देवी दुर्गेला समर्पित सर्वाधिक प्रचलित आणि लोकप्रिय आरती आहे. देवी मातेशी संबंधित विविध प्रसंगांसह दैनंदिन पूजेतही ही आरती गायली जाते. ही आरती अत्यंत मधुर आणि कर्णमधुर असून तिच्या गायनाने माता राणी प्रसन्न होते.
श्री दुर्गा चालीसा ही देवी दुर्गेला समर्पित 40 छंदांनी युक्त एक प्रार्थना आहे, जिचे भक्तिभावाने पठण केल्याने देवी माता अत्यंत प्रसन्न होऊन कृपा करते. देवी दुर्गा ही हिंदू धर्मातील प्रमुख देवतांपैकी एक आहे. देवी दुर्गेच्या कृपेने भक्तांना शक्ती, साहस आणि पराक्रम प्राप्त होतो.
येथे देवी दुर्गा मातेच्या 108 पवित्र नावांची सूची दिली आहे, जिला अष्टोत्तर शतनामावली असेही म्हणतात. देवी मातेची ही 108 नावे हृदयाला शीतलता देणारी आहेत. दररोज या 108 नावांचे पठण केल्याने देवी मातेच्या आशीर्वादासह उत्साह आणि आनंदात वाढ होते.
श्री दुर्गा सप्तशती हा देवी दुर्गेला समर्पित, 700 श्लोक आणि 13 अध्यायांमध्ये विभागलेला एक प्रसिद्ध धर्मग्रंथ आहे, ज्याचा उगम ऋषी मार्कंडेय यांनी रचलेल्या मार्कंडेय पुराणातून झाला आहे. दुर्गा सप्तशतीच्या पठणाने साधक विविध सिद्धी प्राप्त करून अखेरीस उत्तम गती प्राप्त करतो.
येथे नवरात्रीच्या काळात वापरल्या जाणाऱ्या 7 प्रकारच्या धान्यांचे सचित्र वर्णन केले आहे, ज्यांना एकत्रितपणे सप्तधान्य या नावाने ओळखले जाते. सप्तधान्यात जव, तीळ, भात, मूग आणि राळा इत्यादी धान्यांचा समावेश केला आहे, जी देवी मातेला अत्यंत प्रिय असतात.
येथे दुर्गा पूजेच्या वेळी मंत्रासह पुष्पांजली अर्पण करण्याचा सविस्तर विधी दिला आहे. दोन्ही हातांचे तळवे जोडून त्यात फुले घेऊन अर्पण करण्याच्या क्रियेला पुष्पांजली म्हणतात. देवी मातेच्या अनेक प्रमुख मंदिरांमध्ये नियमितपणे प्रत्येक सप्तमी, अष्टमी आणि नवमी तिथीला पुष्पांजली अर्पण केली जाते.
धुनुची नृत्य हे दुर्गा पूजेच्या वेळी केले जाणारे अत्यंत लोकप्रिय नृत्य आहे. धुनुची नृत्यात दोन्ही हातांमध्ये मातीच्या धुनुचीत धगधगता धूप घेऊन देवी दुर्गेसमोर नृत्य केले जाते. या नृत्यासाठी ढाक नावाच्या पारंपरिक वाद्याचाही वापर केला जातो.
देवी माता पार्वती हिची शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चंद्रघंटा, कूष्मांडा इत्यादी नऊ भिन्न-भिन्न रूपांमध्ये पूजा केली जाते. माता पार्वतीची हीच नऊ रूपे संपूर्ण जगात नवदुर्गा म्हणून विख्यात आहेत. नवरात्री उत्सवाच्या काळात देवी मातेच्या दिव्य नवदुर्गा स्वरूपांची सविस्तर पूजा-आराधना केली जाते.
देवी शक्तीच्या 10 प्रमुख स्वरूपांची दश महाविद्या म्हणून पूजा केली जाते. दश महाविद्या या विविध दिशांच्या अधिष्ठात्री शक्ती आहेत. दश महाविद्यांच्या पूजा आणि साधनेद्वारे साधकांना विविध प्रकारच्या सिद्धी प्राप्त होतात.
येथे बंगालच्या सुंदर अल्पना कलाकृती काढण्याची पद्धत छायाचित्रांच्या माध्यमातून टप्प्याटप्प्याने सादर केली आहे. प्राचीन सांस्कृतिक परंपरेनुसार विविध रंगांनी काढलेल्या रांगोळ्यांना अल्पना या नावाने ओळखले जाते. महत्त्वाच्या मंगल प्रसंगी अल्पना काढली जाते.
येथे दुर्गा पूजेच्या निमित्ताने आपल्या मित्रांना आणि कुटुंबीयांना पाठवण्यासाठी आकर्षक शुभेच्छापत्रे आणि ई-कार्ड्स दिली आहेत. ही शुभेच्छापत्रे आणि ई-कार्ड्स हिंदी आणि इंग्रजी या दोन्ही भाषांमध्ये देवी मातेच्या सुंदर चित्रांसह प्रकाशित करण्यात आली आहेत.
येथे देवी मातेला समर्पित नवरात्री उत्सवाची शुभेच्छापत्रे आणि ई-कार्ड्स दिली आहेत, ज्यांच्या माध्यमातून आपण आपल्या मित्रांना आणि प्रियजनांना नवरात्रीच्या या पवित्र उत्सवाच्या शुभेच्छा पाठवू शकता. ही शुभेच्छापत्रे देवी मातेच्या मनमोहक चित्रांसह उपलब्ध आहेत.
